Je tuin inrichten: een keuzegids

Lievelingsbloemen, we hebben ze allemaal. Vaak gaan we aan de slag met de planten die we mooi vinden, en richten we onze tuin in op basis daarvan. Maar…

Je tuin écht goed inrichten vraagt om een andere aanpak. Om een tuin in samenhang te creëren, denk je best eerst na over de dingen die je er wil doen. Op basis daarvan maak je een vlekkenplan dat de functies van je tuin weergeeft. De volgende stap is het verfijnen van dat vlekkenplan door groenvormen te kiezen. Het is vaak niet makkelijk om deze keuzes te maken, omdat kiezen soms toch echt een beetje voelt als verliezen. Mijn flowchart, aangevuld met onderstaande tips, kunnen je ondersteunen in het nemen van een onderbouwde beslissing.

Flowchart

Afhankelijk van de functie die hij moet vervullen, kies je een andere groenvorm. De flowchart vormt zo je kapstok voor de inrichting van je tuin. Enkele simpele voorbeelden:

• Ik wil het zicht naar mijn buren afschermen om wat privacy te creëren. Ik kijk dus in het onderste deel van de flowchart, want ik wil hoogte creëren. Ik kom terecht bij ‘verticaal scherm’. Afhankelijk van de plaats die ik heb, kies ik voor een haag, heg of bomenrij.
• Ik wil een stukje van mijn tuin gebruiken om met de kinderen te spelen. Ik kijk in het bovenste deel van de flowchart, waarvan de 3 rechtse groenvormen meer zijn dan alleen een strook. Afhankelijk van of ik het stuk enkel in de zomer of jaarrond wil gebruiken, kies ik voor een bollengrasland of een bloemengazon.

De flowchart geeft de belangrijkste kenmerken weer, om snel een idee te krijgen van welke groenvormen in aanmerking komen. Maar uiteraard zijn er bij je keuze nog andere aandachtspunten om mee rekening te houden, zoals de hoeveelheid beheer, de mogelijkheden van je bodem of het belang voor een gezonde tuin. Lees hieronder meer over de groenvormen om je keuze zo goed mogelijk geïnformeerd te maken.

Zonneborder

Geschikt voor wie graag met planten bezig is en houdt van een kleurrijk resultaat.

• Waar: Kies voor een zonneborder op plekken waar meer dan 3 uur per dag zon komt. Vaak zijn plekken in je tuin die volledig in de zon gelegen zijn, of de zuid- of westgerichte plekken die de (na)middagzon krijgen.
• Kenmerken: borders hebben een eerder cultuurlijk uitzicht: je vindt ze niet terug in bijvoorbeeld een natuurgebied. Ze zijn bloemrijk en het ontwerp en beheer ervan is intensief.
• Aanleg: borders worden hoofdzakelijk geplant, al kan een combinatie van planten en zaaien een besparing betekenen indien je het niet erg vindt om wat langer op resultaat te wachten. Aanplant doe je bij voorkeur in september maar kan eventueel ook in oktober of in het voorjaar.
• Beheer: wees je ervan bewust dat het beheer intensief zal zijn in de eerste 3 jaar. Daarna zou de border dichtgegroeid moeten zijn, en is het beheer een stuk beperkter. Daarnaast moet je zin hebben om de planten een beetje te leren kennen: je zal selectief moeten wieden om de gewenste soorten te behouden.

Schaduwborder

Kan de schaduwrijke plekjes omtoveren in mysterieuze rustplekjes.

• Waar: Een schaduwborder leg je aan op plekken waar minder dan 3 uur per dag zon komt. Dit zijn plekken die tegen een muur of struikengordel gelegen zijn, en gericht zijn naar het noorden of oosten.
• Kenmerken: zie zonneborder. De schaduwborder is vaak iets minder kleurrijk dan de zonneborder, maar biedt structuur aan je tuin en heeft vaak iets mysterieus en heerlijk rustig.
• Aanleg: zie zonneborder.
• Beheer: Als je de schaduwborder goed hebt aangelegd, zal je nauwelijks moeten wieden. In de eerste jaren wied je vaker, nadien zou één grondige wiedbeurt per jaar moeten volstaan. Het wieden vergt wel wat kennis van de soorten.

Mediterrane border

Voor de warme, stenige plekjes in je tuin, inclusief geurige kruiden en instant Zuid-Frankrijk-gevoel.

• Waar: De mediterrane border groeit op droge, stenige bodems. Een plekje tegen een zonnige muur of dicht bij het terras is ideaal. Restjes steenpuin van de verbouwing kan je in de mediterrane border hergebruiken.
• Kenmerken: Veel van onze kruiden doen het uitstekend in de mediterrane border, en verspreiden ook nog eens een heerlijke zomerse geur.
• Aanleg: je legt deze border best aan in het voorjaar.
• Beheer: het beheer bestaat vooral uit het wieden van grassen, waartegen de mediterrane planten niet zijn opgewassen.

Wadi

Voor wie regenwater in de tuin wil houden om de biodiversiteit een handje toe te steken.

• Waar: Een wadi in je tuin hoeft geen kale plek te zijn. Je legt hem aan waar er water naartoe kan stromen, bijvoorbeeld op een laaggelegen plek in je tuin of aan het einde van een afvoer van de dakgoot.
• Kenmerken: Een wadi in jouw tuin zorgt ervoor dat regenwater kan infiltreren, en dat komt ook de rest van je tuin ten goede. Doordat de wadi afwisselend nat en droog is, is het belangrijk om planten te kiezen die tegen deze extremen kunnen.
• Aanleg: Om je hele dak aan te sluiten op de wadi, is wat technische kennis nodig. Een kleine wadi die het water van je serre verzamelt kan je prima zelf aanleggen. Er bestaan zaaimengsels voor wadi’s of je kan met de juiste plantenkennis zelf je planten kiezen.
• Beheer: Het beheer is beperkt. In de eerste jaren verwijder je ongewenste soorten en controleer je of de waterafvoer goed blijft functioneren. Nadien volstaat één à twee beheerbeurten per jaar.

Bloemengazon

Voor dat zonnig stukje tuin dat je vaak gebruikt, om te spelen, picknicken, …

• Waar: een stukje van je tuin dat je intensief wil betreden, bijvoorbeeld om over te wandelen, te spelen, te liggen, … Kies deze groenvorm bewust enkel waar je hem nodig hebt. Want: waar je je tuin minder gebruikt, zijn er andere groenvormen die voor meer biodiversiteit zorgen. Let op: gazon is geen goed idee op schaduwrijke plekken!
• Kenmerken: het klassieke gazon, maar dan met iets meer biodiversiteit. Een bloemengazon bestaat uit gras gecombineerd met lage, betredingstolerante bloemen zoals madeliefje, klaver en brunel. Het oogt natuurlijker dan een klassiek gazon, maar blijft functioneel.
• Aanleg: Je kiest voor een biodivers mengsel in plaats van voor de traditionele mengsels.
• Beheer: Je maait minder vaak dan een klassiek gazon: maximaal 12 a 15 maaibeurten per jaar. Bemesten is niet nodig, maar als je het gazon vaak gebruikt kan je wel het maaisel laten liggen, wat eigenlijk ook een soort bemesten is. Hoe minder je het gazon gebruikt, hoe minder maaisel je laat liggen, want dat speelt in het voordeel van de bloemen.

Bollengazon

Ideaal op plekken die je in de zomer wil gebruiken, maar in het voorjaar visueel wil laten schitteren.

• Waar: Een bollengazon kan je in de zomer betreden zoals het bloemengazon, maar gebruik je in het voorjaar niet. In die periode kondigen de bollen wél de lente aan.
• Kenmerken: Een bollengazon combineert gras met voorjaarsbollen zoals boerenkrokus, gewone vogelmelk en kievitsbloem. In het voorjaar is het bloemrijk, daarna neemt het gras het over.
• Aanleg: De bollen plant je in het najaar in een bestaand of nieuw gazon. Kies voor botanische soorten die zichzelf uitzaaien, zo wordt het resultaat alleen maar mooier over de jaren heen.
• Beheer: Het beheer is eenvoudig: maai pas wanneer het loof van de bollen volledig is afgestorven, dat is ten laatste eind mei. Daarna kan je het gazon normaal onderhouden.

Bloemengrasland

Dé bron van gezoem en gefladder in je tuin, die echter wel om wat geduld vraagt.

• Waar: Het bloemengrasland kan je aanleggen op een stukje tuin dat je niet vaak wil gebruiken, tenzij op de paden die je erdoorheen maait. Bij voorkeur is je grond niet te rijk en niet te zwaar.
• Kenmerken: Een bloemengrasland is soortenrijk, dynamisch en seizoensgebonden. Het uitzicht verandert doorheen het jaar en het is een belangrijke nectarbron voor insecten.
• Aanleg: het is mogelijk om een bestaand grasland om te vormen naar een bloemengrasland, maar afhankelijk van hoe rijk je bodem is, is hiervoor (veel) geduld nodig. Dat doe je door 2 a 3 keer per jaar te maaien en het maaisel af te voeren. Wil je sneller resultaat? Dan kan je kiezen voor plaggen, bijzaaien of planten.
• Beheer: Je maait minder frequent (2 tot 3 keer per jaar) dan een gazon, en voert het maaisel steeds af. Het tijdstip van maaien vereist wat kennis, maar mits wat opzoekwerk lukt het zeker. Om te maaien heb je een zeis of bosmaaier nodig, of voor grotere oppervlaktes een twee-assige trekker. Hou er ook rekening mee dat je het maaisel kwijt moet, en dus ofwel een composthoop aanlegt, ofwel ritjes naar het containerpark doet.

Bosje

Voor wie houdt van structuur en biodiversiteit en het beheer beperkt wil houden.

• Waar: Op plekken waar je hoogte en structuur wil creëren. Dat kan bijvoorbeeld aan de randen, om je tuin groter te laten lijken (want waar stopt jouw tuin en begint die van je buur?).
• Kenmerken: Een bosje bestaat uit meerdere lagen: bomen, struiken en kruidlaag. Het biedt beschutting, voedsel en nestgelegenheid voor tal van dieren en is daarom een zeer waardevol element voor meer leven in je tuin. Daarnaast hebben bomen ook ons vanalles te bieden: CO2-opname, schaduw en verkoeling, het vasthouden van water, …
• Aanleg: De aanplant is wel een werkje, en doe je in de winter. Je kan echter kiezen voor bomen die nog niet te groot zijn bij aanplant, dat maakt het makkelijker, maar vooral: de kleine bomen hebben minder last van het verplanten en voelen zich vaak zo goed thuis dat ze grotere bomen op enkele jaren inhalen.
• Beheer: Zeer beperkt. In de eerste jaren begeleid je de ontwikkeling, nadien laat je het bosje grotendeels zijn gang gaan.

Solitaire boom of struik

Perfect als blikvanger of net om iets anders aan het zicht te onttrekken.

• Waar: Als blikvanger, aan het einde van een zichtas of als schaduwmaker. Je kiest voor een boom als je er onderdoor wil kunnen kijken, met een struik kan je een storend zicht net verbergen. Ook in een kleine tuin heeft een boom een grote meerwaarde, maar kies voor de juiste soort.
• Kenmerken: Een solitaire boom of struik heeft ruimte nodig om volledig tot zijn recht te komen, kies dus voor een soort die past bij je tuin. Let dus op hoogte en diameter, op de vorm, maar ook de bloeikleur en intensiteit van de schaduw.
• Aanleg: Aanplant gebeurt best in de wintermaanden.
• Beheer: Als je kiest voor een grote plantmaat, dan moet je water geven in de eerste jaren. Daarna is het beheer beperkt: een boom kan zichzelf prima onderhouden!

Bomenrij

Als wind- of zichtscherm in grote tuinen.

• Waar: Langs perceelsgrenzen, opritten of paden waar je voldoende plaats (breedte) ter beschikking hebt. Een bomenrij mag volgens de wet op 2 meter van de perceelsgrens staan.
• Kenmerken: Een bomenrij geeft ritme, structuur en hoogte. Ze fungeert als windscherm en zichtscherm.
• Aanleg: Plant bij voorkeur in de winter. Houd rekening met uiteindelijke grootte zodat de kruinen elkaar op termijn net raken.
• Beheer: Zie solitaire boom of struik.

Haag

Voor privacy waar er weinig plaats is.

• Waar: Als strak afschermend element langs perceelsgrenzen of paden. Een haag mag je aanplanten op 0,5 meter van de perceelsgrens.
• Kenmerken: Hoewel hagen vaak bestaan uit één soort, is een inheemse, gemengde haag voor de biodiversiteit veel interessanter. Het uitzicht wordt dan iets minder formeel.
• Aanleg: Plant in de winter.
• Beheer: Intensief: één tot twee snoeibeurten per jaar, afhankelijk van de soort.

Heg

Voor privacy waar meer plaats beschikbaar is en minder beheer wenselijk is.

• Waar: Zelfde toepassingen als een haag, maar waar je een natuurlijker uitzicht wil en wat meer plaats hebt in de breedte (minstens 3 meter).
• Kenmerken: Een heg is eigenlijk niet meer dan een haag die je breder laat uitgroeien. Ze bestaat uit meerdere soorten en is ecologisch veel waardevoller dan een haag.
• Aanleg: Plant in de winter.
• Beheer: Beperkt: één beheerbeurt om de paar jaar volstaat vaak, aangevuld met het selectief snoeien van takken die in de weg hangen.

Horizontaal scherm

Voor een gezellig, schaduwrijk plekje met zuiderse vibes.

• Waar: Op plekken waar je schaduw wil op een beperkte ruimte, bijvoorbeeld bij het terras, kan je klimplanten over een pergola laten groeien.
• Kenmerken: Je hebt een dragende constructie nodig, en plant daarrond klimplanten aan die geschikt zijn voor een pergola.
• Aanleg: De constructie vergt wat technische kennis en handigheid. De klimplanten aanplanten is minder werk, maar de soortenkeuze hangt sterk af van zon, bodem en gewenste hoogte.
• Beheer: Laag tot matig, afhankelijk van de gekozen soorten.

Voor dat tikkeltje extra… biodiversiteit

Enkele specifieke situaties pasten niet in de flowchart, maar zijn de moeite waard om te overwegen voor een extraatje. Zo las je al dat variatie dé sleutel is tot een tuin vol leven. Een sterke tuin ontstaat door bewuste combinaties van verschillende groenvormen. De belangrijkste tip die ik je dus kan geven is: werk met gradiënten! Een geleidelijke overgang van de ene groenvorm naar de andere zorgt voor variatie. Zo kan je van een bosje overgaan naar een bloemengrasland via struiken aan de rand van het bosje, gevolgd door ruigtevegetatie die langzaam overgaat in grasland. Ook relief kan je tuin voorzien van variatie, waarbij er een verschil ontstaat tussen hoger versus lager gelegen delen en zuid- versus noordhellingen. Met een rijkdom aan biotopen gaat een rijkdom aan soorten gepaard.

Daarnaast zijn er enkele speciale gevallen waarmee je in een sneltempo extra biodiversiteit toevoegt aan je tuin. Een vijvertje zorgt voor een extra biotoop voor watergebonden flora en fauna. Een hoekje met dood hout zorgt voor een rijkdom aan paddenstoelen, en biedt beschutting aan talloze andere soorten. Een stapelmuurtje zorgt voor een warm hoekje waar specifieke (zeldzame) planten graag groeien, en waar kevers, kikkers en insecten opwarmen.

Tuin in samenhang

Veel tuinliefhebbers steken graag de handen uit de mouwen en houden van bepaalde bloemen. Ik zie ze vaak vol enthousiasme aan de slag gaan met hun favoriete planten. Vaak gaat de samenhang in de tuin dan een beetje verloren, of staan de planten niet op de juiste plaats. Met dit artikel hoop ik je een houvast te geven voor de keuzes die je maakt in je tuin. Hopelijk kan je je enthousiasme met bovenstaande tips vertalen in een samenhangende, harmonieuze tuin waar je op lange termijn van kan genieten.